3D-printen is Bron Conflict Over Intellectueel Eigendom

Door Marjolein Driessen
3d printen en intellectuele eigendom

Van een product hoeft maar één 3D-scan op internet te verschijnen en het einde is zoek. 3D-printen brengt daarom grote risico’s met zich mee voor intellectueel eigendom. De wetgeving is aan een update toe, betoogt advocaat Marjolein Driessen.

In de medische wereld worden 3D-printers al ingezet voor het vervaardigen van protheses. In de mode- en meubelindustrie worden prototypes veelal geprint in 3D en bij de Hema kunnen consumenten zelf sieraden laten printen. Het logische vervolg is dat er nu sites ontstaan die mensen, die in hun woon- of werkomgeving een 3D-print willen laten maken, in contact brengen met (privé)eigenaren van 3D-printers.

3D-printen levert niets dan voordelen op, zo lijkt het. Maar de kans is groot dat deze nieuwe industriële revolutie conflicten over intellectuele eigendomsrechten (IE) teweeg zal brengen. IE-rechten — auteursrechten, merkrechten, modelrechten en octrooirechten — geven de houder ervan een exclusief recht. Zonder diens toestemming is het in beginsel niet toegestaan beschermde vormgeving te kopiëren en te verspreiden, een merk te hanteren voor bepaalde producten of een beschermde techniek te gebruiken.

3D-printen: grote risico’s voor intellectueel eigendom

Het lijkt nu nog onschuldig, maar 3D-printen brengt (grote) risico’s met zich mee. Van een product hoeft maar één 3D-scan (illegaal) op internet te verschijnen en het einde is zoek. Letterlijk iedereen kan dat product (laten) uitprinten. Het blijft in wezen namaak, maar het grote verschil met voorheen geproduceerde namaak is dat het nu niet meer van echt te onderscheiden zal zijn.

Afgezien van de algemene vraag hoe dit soort namaak te voorkomen zal zijn, is zeer relevant voor bedrijven wie ze nu op inbreuk op hun IE-rechten moeten aanspreken. Consumenten zijn in wet- en regelgeving veelal gevrijwaard van het maken van inbreuk op intellectuele eigendomsrechten. Zo is het maken van een privékopie of kopie voor eigen gebruik over het algemeen toegestaan.

Is regelgeving intellectueel eigendom nog wel adequaat?

Maar is de huidige regelgeving wel adequaat bij dit soort nieuwe technieken? De Auteurswet is bijvoorbeeld geschreven in een tijd (1912) dat de gewone kopieermachine nog niet eens werd gebruikt door consumenten. Het kopiëren van een boek of een foto is bovendien van een heel andere orde dan het 3D-kopiëren van elk willekeurig voorwerp in willekeurige aantallen en van een kwaliteit die niet van het origineel is te onderscheiden. Is het wenselijk dat consumenten straks hun eigen meubels, kleding of speelgoed kunnen printen? De betekenis van een privékopie zal niet meer hetzelfde zijn.

3d printen auteursrecht

Er zijn nog veel meer vragen die rijzen zodra 3D-printen betaalbaar en veel gebruikt zal worden. Kan een site als Thingiverse.com, waarop 3D-scans te vinden zijn, aansprakelijk worden gesteld als iemand anders daar een inbreukmakende 3D-scan op aanbiedt? En kan een wederverkoper van 3D-geprinte reserveonderdelen worden aangesproken als zo’n onderdeel stuk gaat?

Parallel met problemen auteursrecht digitalisering muziek

Er is een parallel te trekken met de digitalisering in de muziek- en filmindustrie en de illegale downloads die op grote schaal plaatsvinden. Dat is enigszins (maar met heel veel moeite) de kop ingedrukt door muziek en films legaal aan te bieden tegen een beperkte vergoeding (zoals via iTunes en Netflix). Dit zou ook bij het 3D-printen een mogelijkheid kunnen zijn: producenten zouden ervoor kunnen kiezen behalve fysieke producten ook 3D-scans aan te bieden die gebruikt kunnen worden om hun producten uit te (laten) printen.

Update nodig van wetgeving intellectueel eigendom

Dat 3D-printen veranderingen teweeg gaat brengen is een feit. Hoe verstrekkend de juridische consequenties zullen zijn, is afwachten maar wordt wellicht binnenkort duidelijker. Bedrijven zullen een manier moeten vinden om het aantrekkelijk te maken voor consumenten om legale 3D-prints aan te schaffen. En de uitzonderingen voor privékopieën die nu gelden voor consumenten binnen het auteursrecht, maar ook het merken-, modellen- en octrooirecht, zijn aan een update toe.

Over de auteur

Marjolein Driessen is advocaat en partner van Legaltree en specialist op het gebied van het intellectuele eigendomsrecht (IE) en reclame. Marjolein adviseert to the point en procedeert over allerlei IE-rechtelijke kwesties en reclamezaken, zowel in gerechtelijke procedures als bij de Reclame Code Commissie. Daarnaast geeft Marjolein regelmatig les op het gebied van IE en reclame en is zij redactielid van het BMM Bulletin, het tijdschrift van de Beneluxvereniging voor Merken- en Modellenrecht.