Banken Vanwege Zorgplicht Aansprakelijk Voor Restschuld?

Door Jan-Hein Strop
banken aansprakelijk voor restschuld huis

Ook banken zijn onder omstandigheden aansprakelijk voor een restschuld. Aansprakelijkheid kan ontstaan als de bank de Gedragscode Hypothecaire Financiering heeft overschreden.

Honderdduizenden Nederlanders staan “onder water” met hun hypotheek, wat betekent dat ze het risico lopen op een restschuld bij (gedwongen) verkoop van de woning. Door de scherpe waardedaling van woningen levert de verkoop immers niet genoeg op om de hypotheek af te lossen.

Daardoor blijven huizenkopers zitten met een schuld van vaak tienduizenden euro’s aan de bank, met alle gevolgen van dien. Vooralsnog lijkt iedereen ervan uit te gaan dat banken niet aansprakelijk zijn voor de schade die is ontstaan. Eigen schuld, dikke bult, luidt het devies, wat je leent moet je terugbetalen.

Vraag is echter of banken geen eigen, juridische verantwoordelijkheid hebben voor het ontstaan van restschulden. De Stichting Restschuld Eerlijk Delen denkt van wel en is daarom namens 2000 aangeslotenen onlangs een proefproces begonnen tegen ING Bank.

(Lees hier meer over de zorgplicht van banken ten aanzien van zakelijke klanten en het opzeggen van de kredietrelatie)

Wie voor het antwoord gaat zoeken in de jurisprudentie, kan lang zoeken want er is geen gerechtelijke uitspraak gepubliceerd, die de vraag helder beantwoordt. Op zich is dat vreemd, want het is geen geheim dat banken huizenkopers vaak veel te veel hebben uitgeleend – veel meer althans dan de eigen Gedragscode Hypothecaire Financiering toestond. Bovendien is zo langzamerhand ook bekend dat banken ten opzichte van particulieren een bijzondere wettelijke ‘zorgplicht’ hebben, die hen verplicht klanten goed te informeren en indien nodig te waarschuwen voor (financiële) risico’s.

Kifid over zorgplicht banken en aansprakelijkheid voor restschuld

Alleen bij het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid), dat bindende uitspraken doet voor de sector, is een uitspraak te vinden ten aanzien van overkreditering, die enig houvast geeft. Het Kifid besloot enige tijd terug dat het ‘toetsingsinkomen ter onderbouwing van de hypothecaire financiering onverantwoord was. Evenals de hieruit voortvloeiende maandelijkse lasten. De hypothecaire geldlening had nooit aan Consument verstrekt mogen worden. Aangeslotene (de bank, red) heeft haar bijzondere zorgplicht jegens Consument geschonden.’

Uit de uitspraak van het Kifid:restschuld aansprakelijk banken zorgplciht

Omdat er bij verkoop een restschuld dreigde, oordeelde het Kifid dat verkoop van de woning ‘geen reële optie’. De hypotheek werd vervolgens met terugwerkende kracht omgezet in een aflossingsvrije hypotheek met een lagere rente. Overigens was volgens deze arbiter niet alleen het toetsingsinkomen te hoog, ook de maandlasten ten opzichte van dat inkomen waren hoger dan toegestaan volgens de eigen gedragscode.

Als een bank een lening verstrekt die hoger is dan de eigen gedragscode toestaat, dan bestaat er dus ruimte om de bank aansprakelijk te stellen en verkoop van de woning te verhinderen. Zo ontstaat geen restschuld en kan de huiseigenaar in de woning blijven. ‘Als iemand te hoge maandlasten heeft waardoor hij in financiële problemen komt, heeft de bank zeker een zorgplicht’, beaamt hoogleraar financieel recht Danny Busch (Nijmegen).

Overschrijding Gedragscode Hypothecaire Financiering door banken en zorgplicht

Advocaat Maarten Meijer uit Haarlem verbaast zich er ook over dat er nog geen uitspraken zijn. Maar dat gaat volgens hem binnenkort veranderen. Hij is namens een klant van ING een procedure tegen de bank gestart, waarvan de uitspraak nog voor het einde van het jaar verwacht. Meijer stelt dat de bank te veel heeft uitgeleend ten opzichte van het inkomen. “ING voert heel uitgebreid verweer”, zegt de advocaat. “Ze zijn kennelijk bang voor het ontstaan van jurisprudentie.” Niet verwonderlijk, want het ontstaan van ongunstige jurisprudentie brengt voor banken grote kosten met zich mee.

Banken hebben op grote schaal te veel hoge hypotheekleningen verstrekt. Dat stonden banken zichzelf toe om meer uit te lenen dan volgens de gedragscode is toegestaan door gebruik te maken van de zogeheten “explain-clausule”, beter bekend als maatwerk. Als er bijvoorbeeld uitzicht was op een verbetering van het inkomen konden er leningen van wel zes of zeven keer het inkomen verstrekt worden. Zolang er maar sprake was van een fatsoenlijke uitleg bij afwijkingen van de norm.

Voorkom een restschuld

En daar ontbrak het vaak aan. Tijdens de vastgoedhausse overtraden de banken structureel hun eigen gedragscode. In 2006, 2007 en 2008 werd gemiddeld bij meer dan een kwart van de hypotheken gebruik gemaakt van de maatwerk-clausule constateerde de AFM. Nader onderzoek in 2008 wees uit dat banken bij ruim tweederde van deze hypotheken onterecht gebruik maakten van de maatwerk-clausule.

Kortom, als u in betalingsproblemen komt door te hoge maandlasten, kan het zinvol zijn om te kijken of uw hypotheeklening wel volgens de gedragscode is verstrekt. Zo niet, dan kunt u wellicht voorkomen dat uw huis (gedwongen) verkocht wordt en een restschuld ontstaat.

Jan-Hein Strop

Over de auteur

Ik ben oprichter van LegalDutch, een vernieuwend marketingplatform voor advocaten. Met mijn ervaring als journalist (ex-FD) en juridische achtergrond help ik advocaten nieuwe klanten te bereiken met content marketing: effectief geschreven blogs die de doelgroep raken en scoren in Google. Ik geef workshops, breng advocaten in het nieuws en denk mee bij contentcreatie. Email: janhein@legaldutch.nl.