De Voordelen van Beschermen van Ontwerpen via het Modellenrecht

Door Marjolein Driessen

Bedrijven besteden in het ontwerpproces vaak geen of weinig aandacht aan juridische bescherming. Gevolg is dat je alleen op het lastig te bewijzen auteursrecht kan terugvallen als je design wordt gekopieerd. Een gemiste kans. Vormgeving kan namelijk eenvoudig worden beschermd via het modellenrecht. Dit zijn de mogelijkheden en voordelen van registreren van je model.

Wanneer is een ontwerp een model?

Daarvoor moeten we eerst weten wat een model precies is. ‘Als tekening of model wordt beschouwd het uiterlijk van een voortbrengsel of een deel ervan,’ zegt de wet over de term ‘model’. Daaronder vallen naast tweedimensionale tekeningen (zoals een logo of het patroon op een tafelkleed)  ook driedimensionale producten: een tafel, jeans, oorbel, vaas, trampoline, lamp, iPhone, de velg van een auto et cetera.

Alles wat zichtbaar is in een product, het uiterlijk, kan een model zijn. Anders dan wat velen denken, betekent dit dus ook dat het uiterlijk van gebruiksvoorwerpen voor modelbescherming in aanmerking komt; het gaat niet alleen maar om siervoorwerpen en logo’s.

Zoals deze stofzuiger die door Philips in 2003 als EU-model is geregistreerd:

 

Of dit tuinhuis:

 

Of verpakkingsmateriaal:

 

Zelfs de vorm van eten, zoals de hieronder afgebeelde gedraaide friet van Simplot is als model geregistreerd:

Model friet zoals gebruikt

Model friet zoals ingeschreven

 

 

 

 

 

 

 

Het uiterlijk wordt volgens de regels in het modellenrecht afgeleid uit ‘de kenmerken van met name de lijnen, de omtrek, de kleuren, de vorm, de textuur of de materialen van het voortbrengsel zelf of de versiering ervan’. Er zijn dus allerlei factoren die het uiterlijk van een product bepalen. In het friet-voorbeeld wordt het uiterlijk met name bepaald door het materiaal (gefrituurde aardappel) en de gedraaide vorm.

Voordelen van een modelregistratie

Bescherming van design/vormgeving kan op verschillende manieren worden geclaimd. De meest gangbare manieren zijn:

Er zijn meerdere (grote) voordelen van een geregistreerd EU-model. Op zichzelf, maar ook ten opzichte van de andere beschermingsvormen. De meest in het oog springende voordelen zijn:

  1. Registratiecertificaat

    Na registratie krijg je een registratiecertificaat –  een van de belangrijkste voordelen van een modelregistratie. Alleen al het hebben van een registratiecertificaat schrikt concurrenten vaak af, zodat je ze kunt dwingen te stoppen met het verhandelen van een product met een zelfde of gelijkend design. Dit is anders in bijvoorbeeld het auteursrecht, want het kost veel moeite te bewijzen dat je design auteursrechtelijk beschermd is en je de rechthebbende bent. Met de registratie van een EU-model, is dat bewijs snel geleverd.

  2. Geldigheid

    Het geregistreerde modelrecht wordt geacht geldig te zijn – daar gaat de rechter automatisch van uit. Het is vervolgens aan de mogelijke inbreukmaker om aan te tonen dat het model niet geldig is (zie voor de geldigheid van een model dit artikel). Dat is voor de modelrechthebbende een veel comfortabeler positie dan voor de auteursrechthebbende, die zijn auteursrecht moet bewijzen. Ook ten opzichte van het merkenrecht is dit een groot voordeel: aan de registratie van design als merk worden immers zware eisen gesteld en aanvragen hiervoor worden vaak geweigerd door het merken- en modellenbureau dat de merken en modellen inschrijft (bij EU-merken en -modellen: het EUIPO).
    De registratie van design als model gaat echter zonder veel moeite. Het bureau beoordeelt de aanvragen van een model alleen op formele eisen (zoals: is de naam van de modelhouder ingevuld) en kijkt niet naar de inhoudelijke eisen (oftewel: voldoet het model aan de eisen die gelden voor het verkrijgen van een geldig model, zoals de vereiste nieuwheid. Zie over die eisen het eerste deel van dit artikel).

  3. Rechthebbende

    De geregistreerde modelhouder wordt geacht de rechthebbende te zijn. De rechter gaat dus niet alleen uit van de geldigheid van het geregistreerde model, maar de rechter gaat er ook van uit dat de modelhouder die wordt genoemd in de registratie de daadwerkelijke rechthebbende is. Dat bewijs is in het auteursrecht veel lastiger – en regelmatig zelfs niet – te leveren.

  4. Bescherming in alle EU-landen

    Met een EU-model krijg je bescherming in alle EU-landen. Dat betekent dat je in elk EU-land dat modelrecht kunt inzetten. Maar het betekent ook dat als je vindt dat er inbreuk wordt gemaakt, de rechter in één bepaald land een verbod kan geven dat geldt voor álle EU-landen. Dat is een groot voordeel ten opzichte van bijvoorbeeld het auteursrecht waarbij je in elk land waar inbreuk wordt gemaakt een aparte procedure moet starten.

  5. Geen gebruikseis

    Er is geen gebruikseis. Anders dan in het merkenrecht, waar een merk vervallen kan worden verklaard als het gedurende vijf jaar na de registratie niet normaal is gebruikt, hoeft een model niet gebruikt te worden om geldig te zijn/blijven.

  6. Lage kosten

    De kosten van een geregistreerd EU-model zijn relatief laag: ongeveer € 350 als je het zelf online indient (wat overigens niet aan te raden is, omdat het meer behelst dan alleen het invullen van een formuliertje; voor meer informatie over de registratieprocedure: zie dit artikel) of rond de € 1.000 als je de registratie door een merken- en modellenbureau laat verzorgen. Het model wordt geregistreerd voor een periode van 5 jaar (met de mogelijkheid om het te vernieuwen tot maximaal 25 jaar).

Wat kun je met een EU-modelregistratie?

Met een EU-modelregistratie kun je verhinderen dat anderen een gelijke(nde) vormgeving hanteren voor producten. Elk gebruik kan worden verboden: het aanbieden, importeren, in voorraad houden, verkopen, exporteren, afbeelden op een website of in reclamemateriaal et cetera. Niet alleen in Nederland, maar in de hele EU.

Bedrijven die alleen belang hebben bij goede bescherming in de Beneluxlanden, kunnen in plaats van een EU-model een Beneluxmodel registreren. Daarmee kan tegen iets lagere kosten elk gebruik van producten met een gelijke(nde) vormgeving worden tegengegaan. Beperkter dus dan bij een EU-model, maar toch ook zeer waardevol vanwege de genoemde voordelen van een modelregistratie.

Voorbeelden uit de rechtspraak

Dat een EU-modelregistratie van grote waarde is, volgt ook uit diverse juridische procedures waarbij de inzet inbreuk op een (geregistreerd) EU-model is.

Zo is sinds 2016 regelmatig geprocedeerd over de Lamzac loungebag, een met lucht gevulde zak waar je op kunt liggen:

Een product dat erg populair blijkt, zowel bij consumenten als bij concurrenten, die het design en masse hebben gekopieerd. Omdat de Lamzac als EU-model geregistreerd is, kan de modelrechthebbende (Fatboy, bekend van de zitzakken) de inbreuken vrij eenvoudig en snel tegengaan. Er is al tegen meerdere partijen een EU-verbod uitgesproken. Zie bijvoorbeeld: hier en hier. Een duur grapje voor de inbreukmakers. De verliezende partij moet in dit soort zaken bij de Nederlandse rechter namelijk de volledige proceskosten, inclusief advocaatkosten, betalen.

Het EUIPO, het merken- en modellenbureau dat alle EU-modellen inschrijft, heeft op verzoek van een concurrent ook al een oordeel gegeven over de vraag of het EU-modelrecht van de Lamzac wel geldig is (zie voor de eisen die aan een modelregistratie worden gesteld om geldig te zijn, dit artikel). Dat is het geval zodat Fatboy een sterk recht heeft, inzetbaar tegen de vele copycats die er zijn in de EU.

Dat is ook het geval bij de populaire ‘Bunchems’-speelballetjes die te koop zijn in de speelgoedwinkel; soort klittenballetjes van plastic waarmee je allerlei figuren kunt maken:

De speelballetjes zijn door speelgoedfabrikant Spin Master als EU-model geregistreerd:

Ook in dit geval een slimme zet. Concurrent High5 verkocht vergelijkbare speelballetjes en kreeg van de rechter een EU-verbod opgelegd, én moest alle juridische kosten van Spin Master betalen.

Zo zijn er tal van voorbeelden te noemen waaruit het belang van EU-modelregistraties blijkt. Maar veel bedrijven en ondernemers zijn nog onvoldoende op de hoogte van het belang en de vele voordelen van een geregistreerd EU-modelrecht. Bescherming van je design via het modellenrecht is een – nog altijd – te goed bewaard geheim. Dat zou het niet moeten zijn!

Meer weten over de bescherming van design/vormgeving? Download het eBook ‘IE in Bedrijf – Vormgeving’ via www.ie-inbedrijf.nl of bestel de hard cover via Bol.com.

Marjolein Driessen

Over de auteur

Marjolein Driessen is advocaat en partner van Legaltree en specialist op het gebied van het intellectuele eigendomsrecht (IE) en reclame. Marjolein adviseert to the point en procedeert over allerlei IE-rechtelijke kwesties en reclamezaken, zowel in gerechtelijke procedures als bij de Reclame Code Commissie. Daarnaast geeft Marjolein regelmatig les op het gebied van IE en reclame en is zij redactielid van het BMM Bulletin, het tijdschrift van de Beneluxvereniging voor Merken- en Modellenrecht.